Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất ngày 24/8/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, thay thế Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13, trừ các trường hợp chuyển tiếp theo quy định. Luật tiếp tục khẳng định vai trò của hòa giải ở cơ sở trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư, đồng thời, bổ sung nhiều quy định mới nhằm nâng cao tính thực chất, linh hoạt và hiệu quả của công tác hòa giải.

Tăng cường tuyên truyền, phổ biến những điểm mới của Luật

Theo Kế hoạch, UBND xã Minh Hóa xác định công tác truyền thông, phổ biến nội dung Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình tổ chức triển khai.

Trong thời gian từ Quý IV năm 2026 đến Quý I năm 2027, xã sẽ xây dựng kế hoạch truyền thông, phổ biến rộng rãi các quy định của Luật; tiếp nhận, khai thác, phát hành các tài liệu giới thiệu, phổ biến và tổ chức các hoạt động truyền thông phù hợp. Các hoạt động tuyên truyền, phổ biến sẽ tiếp tục được thực hiện trong các năm tiếp theo. Đặc biệt, trong quá trình tuyên truyền, xã chú trọng giới thiệu những điểm mới đáng chú ý của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 để cán bộ, hòa giải viên và Nhân dân chủ động nắm bắt, chuẩn bị thực hiện khi Luật có hiệu lực.

Một trong những điểm mới là hoạt động hòa giải được thực hiện linh hoạt hơn, có thể tiến hành trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến, phù hợp với điều kiện thực tế và đặc điểm của từng vụ, việc. Luật cũng bổ sung hình thức biểu quyết trực tuyến trong việc bầu hòa giải viên, bầu tổ trưởng tổ hòa giải, tạo điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Luật đồng thời tăng cường bảo mật thông tin trong quá trình hòa giải. Hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và những người có liên quan có trách nhiệm giữ bí mật thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh và các thông tin khác theo quy định của pháp luật. Trong quá trình hòa giải, việc ghi âm, ghi hình không được thực hiện nếu không có sự thỏa thuận của các bên hoặc không thuộc trường hợp pháp luật quy định.

Một nội dung mới đáng chú ý khác là bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp không thể tổ chức bầu hoặc đã tổ chức bầu nhưng không bảo đảm số lượng, thành phần hòa giải viên theo quy định. Quy định này nhằm tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn, đồng thời, bảo đảm hoạt động của tổ hòa giải được duy trì liên tục.

Luật cũng bổ sung, làm rõ quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên và người được mời tham gia hòa giải. Hòa giải viên có thể đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có chuyên môn hỗ trợ đối với vụ việc cần kiến thức chuyên ngành; trong trường hợp cần thiết có thể đề nghị UBND cấp xã, lực lượng Công an cấp xã phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự. Người được mời tham gia hòa giải có thể trực tiếp tham gia hòa giải hoặc tư vấn, hỗ trợ hòa giải viên về kiến thức pháp luật, chuyên môn, phong tục, tập quán và các nội dung cần thiết khác.

Đáng chú ý, các bên có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Quy định này góp phần nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải, đồng thời, tạo thêm cơ chế bảo đảm việc thực hiện thỏa thuận hòa giải thành.

Luật mới cũng nhấn mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; khuyến khích trang bị phương tiện kỹ thuật và bảo đảm các điều kiện cần thiết để hoạt động hòa giải phù hợp với tiến trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với địa bàn rộng, địa hình miền núi như xã Minh Hóa.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung các quy định nhằm bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số và hỗ trợ người khuyết tật trong quá trình tham gia hòa giải; đồng thời, quy định rõ hơn những trường hợp không thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở, bảo đảm hòa giải không bị lợi dụng để thay thế việc xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Thông qua công tác tuyên truyền, các cơ quan, đơn vị, tổ chức và Nhân dân trên địa bàn xã được nâng cao nhận thức về những quy định mới, vị trí và vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở, góp phần tạo sự thống nhất trong tổ chức thực hiện Luật.

Rà soát các quy định pháp luật có liên quan

UBND xã sẽ tổ chức rà soát các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến Luật Hòa giải ở cơ sở thuộc phạm vi quản lý nhà nước được phân công; xác định những văn bản cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới để bảo đảm phù hợp, thống nhất với quy định của Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các phòng, ngành, đơn vị và tổ chức có liên quan thực hiện rà soát, xác định văn bản cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ trước ngày 25/11/2026.

Củng cố, kiện toàn tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được UBND xã xác định là hướng dẫn thành lập, củng cố, kiện toàn tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở; đồng thời, nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải phù hợp với quy định mới của Luật và yêu cầu thực tiễn tại địa phương.

Việc củng cố, kiện toàn tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên được thực hiện hằng năm, với sự phối hợp của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, các tổ chức thành viên, các cơ quan, tổ chức có liên quan và các thôn trên địa bàn.

Trong quá trình thực hiện, xã chú trọng bảo đảm cơ cấu, số lượng và chất lượng hòa giải viên; quan tâm sự tham gia của phụ nữ và thực hiện các quy định mới về bầu, công nhận, chỉ định và thôi làm hòa giải viên theo quy định của Luật.

Phát huy vai trò phối hợp của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội

Để việc triển khai thi hành Luật đạt hiệu quả, UBND xã đặc biệt chú trọng công tác phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã và các tổ chức thành viên để tổ chức các hoạt động triển khai Luật, phối hợp hiệu quả trong công tác hòa giải ở cơ sở góp phần phát huy vai trò của các tổ chức trực thuộc trong tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện các quy định của pháp luật.

Chủ động chuẩn bị để Luật đi vào cuộc sống

Việc triển khai thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở là trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, tổ chức và các cá nhân có liên quan. Mỗi cán bộ, công chức, hòa giải viên và người dân cần chủ động tìm hiểu, nắm bắt các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, đặc biệt là những điểm mới về hòa giải trực tuyến, bảo mật thông tin, lựa chọn và chỉ định hòa giải viên, sự tham gia của người được mời, công nhận kết quả hòa giải thành và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Việc chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết trước thời điểm Luật có hiệu lực sẽ góp phần bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở trên địa bàn xã Minh Hóa được thực hiện thống nhất, đúng pháp luật, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn; qua đó, góp phần giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp từ sớm, từ cơ sở, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư, bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng xã Minh Hóa ổn định, văn minh, phát triển.

Kim Oanh

Văn phòng HĐND và UBND xã Minh Hóa