Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có nhiều điểm mới quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân trong việc tiếp cận thông tin, đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong hoạt động cung cấp thông tin.

Điểm mới đầu tiên là mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin. Nếu như trước đây trách nhiệm chủ yếu thuộc về cơ quan nhà nước thì Luật năm 2026 đã bổ sung trách nhiệm của các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Quy định này góp phần bảo đảm người dân được tiếp cận nhiều nguồn thông tin hơn, nhất là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và các dịch vụ công thiết yếu.

Một điểm mới nổi bật khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động cung cấp thông tin. Luật quy định việc công khai thông tin không chỉ thực hiện trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử mà còn trên cổng dữ liệu, các kênh nội dung, trang cộng đồng chính thức của cơ quan, đơn vị. Công dân có thể gửi yêu cầu cung cấp thông tin thông qua thư điện tử, cổng dịch vụ công, ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác do cơ quan có thẩm quyền công bố. Những quy định này giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện, giảm thời gian đi lại, phù hợp với xu thế phát triển của Chính phủ số và chính quyền số.

Luật cũng mở rộng danh mục thông tin phải được công khai. Ngoài các nội dung đã được quy định trước đây, Luật bổ sung nhiều nhóm thông tin mới như kế hoạch chuyển đổi số, kết quả đánh giá chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu ngành, thông tin về dịch vụ công trực tuyến, chất lượng dịch vụ công, thị trường lao động, môi trường, đất đai, giáo dục, y tế, nhà ở, đầu tư công và nhiều lĩnh vực khác. Việc mở rộng phạm vi công khai thông tin sẽ giúp người dân, doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của mọi công dân, Luật tiếp tục khẳng định nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trong thực hiện quyền này; đồng thời, quy định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn trong việc tiếp cận thông tin. Đây là quy định mang ý nghĩa nhân văn, góp phần bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận các thông tin do cơ quan, đơn vị công khai.

Bên cạnh việc mở rộng quyền tiếp cận thông tin, Luật cũng quy định rõ hơn các loại thông tin công dân không được tiếp cận hoặc chỉ được tiếp cận khi đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật. Đó là các thông tin thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân, bí mật gia đình; bí mật kinh doanh và các thông tin mà việc công khai có thể ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Các quy định này góp phần cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, quyền riêng tư và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan.

Luật năm 2026 cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc yêu cầu cung cấp thông tin. Công dân có thể yêu cầu trực tiếp tại cơ quan, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử. Đáng chú ý, khi đến trực tiếp cơ quan, người yêu cầu được sử dụng điện thoại di động hoặc thiết bị cá nhân để sao chụp, tải về tài liệu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đây là điểm mới thiết thực, giúp giảm chi phí và tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình khai thác thông tin.

Về thời hạn giải quyết yêu cầu, Luật quy định chậm nhất là 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan, đơn vị phải cung cấp thông tin; trường hợp cần gia hạn để xem xét, tìm kiếm hoặc sao chép tài liệu thì thời gian gia hạn tối đa không quá 12 ngày và phải thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu. Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan cung cấp thông tin, bảo đảm việc giải quyết yêu cầu được kịp thời, minh bạch.

Ngoài ra, Luật tiếp tục khẳng định nguyên tắc công dân được cung cấp thông tin không phải trả phí, lệ phí, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Người yêu cầu chỉ phải thanh toán chi phí thực tế cho việc in, sao, chụp hoặc gửi tài liệu; đồng thời, một số trường hợp theo quy định của Luật được miễn các khoản chi phí này.

Có thể khẳng định, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền con người, quyền công dân và xây dựng nền hành chính phục vụ. Việc thực hiện tốt Luật sẽ góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, xây dựng chính quyền ngày càng gần dân, vì dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần nêu cao tinh thần trách nhiệm trong việc công khai, cung cấp thông tin theo đúng quy định của pháp luật. Mỗi người dân cũng cần chủ động tìm hiểu các quy định của Luật, thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình khi yêu cầu tiếp cận thông tin, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, dân chủ và hiện đại.

                                                                                                                  Kim Oanh

                                                             Văn phòng HĐND và UBND xã Minh Hóa